TURCJA


 

 

PRZEPISY CELNE I DEWIZOWE


 

Od obywateli polskich wymagane są: paszport, który w momencie przekraczania granicy tureckiej musi być ważny przynajmniej jeszcze 6 miesięcy oraz wiza uprawniająca do wjazdu i pobytu na terenie Turcji. Nie ma możliwości wjazdu za okazaniem dowodu osobistego. Od 01.01.2013 każdy polski obywatel wjeżdżający do Turcji musi posiadać w swoim paszporcie co najmniej 1 (jedną) wolną stronę w celu uzyskania wizy wjazdowej (zakupu dokonuje się na lotnisku, a jej koszt to: 20 USD, 15 EUR lub 10 GBP). Brak wolnej strony w paszporcie powoduje automatyczną odmowę wjazdu do Turcji. Dzieci (o ile nie są wpisane w ważny paszport rodziców) muszą mieć swój własny paszport. Przepisy wizowe dla obywateli innych krajów mogą być inne w tym celu należy skontaktować się bezpośrednio z Ambasadą Turcji. Uwaga! Cena wizy może ulec zmianie. Należy przygotować banknoty o małych nominałach w celu przyspieszenia procedury wstemplowania wizy.

Brak ograniczeń w przywozie środków płatniczych, przy czym większe sumy (ponad 5000 USD) należy zgłosić przy wjeździe, by - jeśli nie zostaną wydane - nie było problemu z ich wywozem.
Bez cła wolno wwieźć 1 kg kawy, pięć litrów alkoholu i dwa kartony papierosów (400 sztuk). Przedmioty o wysokiej wartości (biżuteria, wartościowy sprzęt elektroniczny czy fotograficzny itp.) powinno się zadeklarować - zostaną one najprawdopodobniej wpisane do paszportu, dla zagwarantowania, że przedmioty te zostaną zabrane z kraju przy wyjeździe.

Zakup, sprzedaż, posiadanie, handel oraz wywóz antyków są zabronione! Z Turcji wolno wywieźć przedmioty wartościowe (z wyjątkiem antyków), które zostały wpisane do paszportu przy wjeździe lub zakupione za legalnie wymienione środki. W przypadku podarunków wartość maksymalna wynosi 1000 $ łącznie.

 

ZDROWIE


 

Przed wyjazdem do Turcji nie ma wymogu dokonywania szczepień, jednak zaleca się szczepienia przeciwko żółtaczce, gdyż w razie poważniejszych zabiegów medycznych (np. operacji) wymaga się okazania zaświadczenia o szczepieniu. Brak zagrożeń epidemiologicznych.

Służba zdrowia jest w znacznym stopniu prywatna. Wizyta u lekarza (bez zabiegów) może kosztować od 100 USD wzwyż, dzień pobytu w szpitalu - od 500 USD. Aby uniknąć problemów z płatnościami za leczenie szpitalne należy posiadać odpowiednie ubezpieczenia (jest ono zawarte w pakiecie turystycznym) lub możliwość płatności kartą kredytową. Większe szpitale mają podpisane umowy z ubezpieczycielami i honorują polisy ubezpieczeniowe. W mniejszych miejscowościach należy liczyć się z koniecznością dokonania opłaty gotówką (trzeba wówczas wziąć fakturę za usługę i wystąpić o zwrot kosztów do ubezpieczyciela). Wyposażenie szpitali jest na dobrym poziomie.

Z racji na wysokie koszty leczenia w Turcji, polskie MSZ zaleca, aby ubezpieczenie, obejmujące koszty leczenia i NNW w przypadku osób w grupie podwyższonego ryzyka z racji na wiek bądź zdiagnozowane schorzenia wynosiło min. 100 000 EUR.

Apteki można znaleźć w każdym mieście i niemalże każdej wiosce. Godziny otwarcia są wywieszone na każdej z nich. Adresy aptek dyżurujących nocą oraz w niedzielę i święta również wywieszone są na drzwiach każdej z aptek. Turecki odpowiednik słowa apteka to “ECZANE”.

KLIMAT


 

Wypoczynek nad Morzem Śródziemnym i Egejskim można zacząć już w maju. Temperatury powietrza przekraczają wtedy 25 ºC. Ten stan utrzymuje się do października. W regionie Antalyi morze jest bardzo ciepłe nawet do listopada, natomiast w okolicach Izmiru najlepiej kąpać się od czerwca do września. Sezon wakacyjny nad Morzem Czarnym trwa nieco krócej. Termometry wskazują 25 ºC od czerwca do sierpnia. We wrześniu temperatury powietrza zaczynają spadać, jednak wciąż możemy liczyć na ciepłą wodę (ok. 22 ºC).

 

RELIGIA I OBYCZAJE


 

Turcja jest krajem muzułmańskim, co wymaga od cudzoziemców przestrzegania określonych zachowań, szczególnie przy zwiedzaniu miejsc kultu religijnego (w meczetach należy przed wejściem zdjąć obuwie, kobiety muszą mieć nakryte głowy, poza tym długie spódnice lub spodnie oraz nieprzezroczyste bluzki najlepiej z długim rękawem, mężczyźni powinni mieć koszule oraz długie spodnie.). Kobiety poruszające się samotnie mogą być narażone na kłopotliwe zaczepki, również w dużych miastach.

 

PŁATNOŚCI


 

Kartami można płacić prawie we wszystkich sklepach. Bankomaty akceptują przede wszystkim karty: VISA, MAESTRO, MASTER, EURO. Uwaga! magnetyczne karty kredytowe mogą się rozmagnesować, dlatego nie wolno trzymać ich z kluczami hotelowymi i telefonami komórkowymi. Prosimy nie trzymać numerów PIN razem z kartami. W przypadku opuszczania hotelu radzimy pozostawić karty w sejfie hotelowym.

W 2005 roku w Turcji przeprowadzono reformę monetarną. W miejsce starej waluty - Lira Tureckiego (TL) zostal wprowadzony Nowy Lir Turecki (YTL). Nowa lira dzieliła się na 100 nowych kuruszy i obowiązywała od 01.01.2005 do 01.01.2009. Od stycznia 2009 weszły w obieg (ponownie) liry tureckie (TL) o tej samej wartości. Poprzednia waluta była wymieniana do końca 2009 roku.

Banki czynne są codziennie z wyjątkiem świąt, sobót i niedziel w godz. 09.00-12.30 i 13.30-17.00. Kantory wymiany walut czynne są codziennie w godz. 09.00-19.00. W większości wypadków kurs wymiany walut jest korzystniejszy w kantorze niż w bankach czy też hotelach. W większości wakacyjnych kurortów znajdziecie Państwo również bankomaty. Udając się do banku celem wymiany walut tudzież czeków podróżnych należy zabrać ze sobą dowód tożsamości (paszport).

TRANSPORT


 

Dolmuş to minibus służący jako zbiorowa taksówka w mieście lub między sąsiadującymi miejscowościami. Przystanki oznaczone litera D, w praktyce zatrzymują się zgodnie z życzeniem pasażerów a punkt docelowy widoczny jest na tabliczce wywieszonej na przedniej szybie. W dolmuşu nie obowiązują bilety – umowną opłatę za przejazd uiszcza się u kierowcy (przeważnie od 1 €). Wszystkie taksówki wyposażone są w taksometry. Przy dłuższych przejazdach lepiej jest uzgodnić cenę przed rozpoczęciem podróży.

Ponadto na miejscu można wypożyczyć samochód. Uprzedza się, by nie korzystać z improwizowanych wypożyczalni ulicznych, które nie posiadają swojego biura, ubezpieczeń, i których działalność nie jest oficjalnie zarejestrowana. Najczęściej pojazdy udostępniane przez takie wypożyczalnie nie są w pełni sprawne i nie mają ważnych, i kompletnych dokumentów. Należy absolutnie unikać pozostawiania paszportu. Na drogach należy zachować szczególną ostrożność, gdyż kierowcy tureccy nie przywiązują nadmiernej wagi do zasad ruchu drogowego. W razie wypadku należy pozostawić pojazd na miejscu zdarzenia do czasu przyjazdu policji. Polskie MSZ uprzedza, że podczas ustalania przyczyn wypadku lub stłuczki można spotkać się z presją np.: ze strony policjanta aby podpisać protokół lub inne dokumenty w języku tureckim, w związku z czym sugeruje, aby nie podpisywać żadnych dokumentów jeśli się ich nie rozumie.

 

ZAKUPY


 

Antyki

 

Niestety, kupno, sprzedaż, posiadanie i wywóz za granicę jakichkolwiek antyków jest nielegalne, a za naruszenie tego prawa można trafić do więzienia. Wszelkie zabytkowe przedmioty należy natychmiast po znalezieniu przekazać do muzeum.

 

Biżuteria

 

Turcja to świetne miejsce na zakup biżuterii, zwłaszcza starszej. Nie zawsze może jest ona szczytem elegancji, ale warto przynajmniej pooglądać wystawy sklepów. Na każdym targu wzrok przyciągają skrzące się złotem wystawy sklepików jubilerskich. Na stambulskim Krytym Bazarze, na tablicy nad Kuyumcular Caddesi (Ulica Jubilerów) wywieszana jest codziennie cena czystego złota każdej próby. Przymierzając się poważnie do kupna złotej biżuterii, należy sprawdzić aktualną cenę złota i dokładną wagę danego wyrobu, a potem obliczyć, ile kosztuje zawarty w nim metal, a ile jubiler policzył sobie za pracę. Gwarancją wysokiej próby i jakości wyrobu są zakupy w licencjonowanych sklepach.
Inaczej ma się sprawa ze srebrem. Na rynku dostępne jest czyste srebro wysokiej próby (oznakowane), ale znacznie częściej można się natknąć na srebro niklowe i przeróżne stopy cyny. Sprzedawcy dbający o swą reputację nie próbują sprzedawać klientom stopów zamiast srebra.

 

Skóry i zamsz

 

W każde Kurban Bayramî (Święto Ofiar) pod nóż idzie w Turcji ponad 2,5 miliona owiec. Jeśli dodać do tego zwierzęta zabijane codziennie dla celów kulinarnych, to otrzyma się gigantyczną ilość surowca dla kaletników, rymarzy i szewców. Z delikatnej owczej skóry produkuje się buty, torby, poduszki, kurtki, spódnice, kamizelki, kapelusze, rękawiczki i spodnie. Jest to w Turcji potężna gałąź przemysłu, zwłaszcza w rejonie Wielkiego Bazaru. Ze względu na wielkość przerobu znaczna część tych towarów jest źle skrojona i niechlujnie wykonana, ale nie brak też przedmiotów najwyższej jakości.

Jedynym sposobem, by mieć pewność, że kupuje się towar rzeczywiście wysokiej klasy, jest kupowanie go w licencjonowanych sklepach, a także dokładne obejrzenie go, co zajmuje trochę czasu. Warto też daną rzecz przymierzyć; sprawdzić, czy rękawy są dobrze uszyte, dziurki na guziki wycięte w odpowiednich miejscach i czy kołnierz nie będzie uwierał. Jeśli coś jest nie w porządku, trzeba szukać dalej.

Odzież na zamówienie może sprawić radość lub srodze rozczarować, ponieważ szyje ją ten sam rzemieślnik, który na co dzień produkuje masówkę, i do tego musi się spieszyć, bo sprzedawca zdążył już zrobić dobre wrażenie na kliencie zapewniając go, że "nie ma sprawy; będzie gotowe na jutro". Lepiej poszukać czegoś odpowiedniego na wieszakach, chyba że złożenie zamówienia nie będzie wymagało wpłacenia depozytu ani zobowiązania się do kupna (co często się zdarza).

Artykuły skórzane, w tym odzież, to typowe towary produkowane dla turystów i można je bez problemu kupić w każdej większej miejscowości żyjącej z turystyki.

 

POZOSTAŁE INFORMACJE


 

  • Język: j. urzędowy turecki. W hotelach oraz miejscowościach turystycznych nie ma problemu w porozumiewaniu się w j. angielskim czy niemieckim.

 

  • Czas: Turcja leży w strefie czasu wschodnioeuropejskiego. Przybysze z Europy Środkowej muszą więc przestawić zegarki poprzez dodanie jednej godziny. Różnica czasu obowiązuje przez cały rok.

 

  • Elektryczność: napięcie prądu wynosi 220 Volt..

 

  • Godziny pracy: szczególnie we wschodnich rejonach Turcji w okresie ramadanu restauracje są nieczynne aż do godziny iftar (zachód słońca), o której można zjeść pierwszy posiłek. Do tej godziny należy unikać jedzenia czegokolwiek i picia w miejscach publicznych (na ulicy, w parku, itp.). Dni pracy urzędów: poniedziałki-piątki w godz. 9.00-17.00. Załatwianie jakichkolwiek formalności jest uciążliwe i długotrwałe. Należy liczyć się z żądaniem ponoszenia nie zawsze uzasadnionych opłat.

 

  • Napiwki: ogólnie przyjęte jest, że w hotelu i restauracjach zostawia się napiwki. Aby wynagrodzić pokojówkę należy zostawić napiwek na łóżku, na poduszce mniej więcej co 3 dni około 1 EUR. Nawet w hotelach działających w opcji all inclusive w restauracjach można zostawić napiwek w specjalnych TIP BOX-ach lub przy płaceniu rachunku za rzeczy, które nie wchodzą w all inclusive. Mimo, że nie są obowiązkowe, w Turcji każdy – pokojówka, boy hotelowy, pilot, kierowca autobusu, kelner - będzie oczekiwał od Państwa napiwku – tzw. “bakszyszu”. Średnia wysokość oczekiwanego napiwku wynosi ok. 10% wysokości rachunku, dotyczy to również hoteli działających w systemie all inclusive.

 

  • Telefon: po przylocie do Turcji możecie Państwo korzystać z usług następujących sieci GSM: Turkcell, Telsim, Avea. Turkcell i Telsim mają podobne ceny i obydwa podpisane umowy z polskimi operatorami sieci GSM. W większości hoteli istnieje możliwość zatelefonowania do Polski z pokoju hotelowego, jednak jest to usługa dość droga. Karty telefoniczne o nominale 30, 50, 60, 100, 120, 200 lub 350 impulsów możecie kupić Państwo w każdym urzędzie pocztowym lub w centrum miasta.

 

  • Filmowanie i fotografowanie: fotografowanie obiektów wojskowych i ważnych strategicznie jest surowo wzbronione i grozi wysokimi karami pieniężnymi bądź pozbawieniem wolności. Fotografując mieszkańców Turcji prosimy pamiętać, iż część mieszkańców Anatolii nadal dość specyficznie reaguje na kamery i aparaty fotograficzne, stąd przed rozpoczęciem zdjęć należy zapytać fotografowanę osobę o zgodę. Dotyczy to równiez fotografowania obchodów świąt religijnych. W niektórych muzeach nie wolno używać kamer do filmowania obiektów, ani aparatów fotograficznych. Takie informacje zwykle umieszczane są przed wejściem do danego obiektu.

 

  • Podatek VAT: Możliwe jest uzyskanie zwrotu podatku VAT. Wniosek z załączonymi dowodami zakupu należy przesłać do Ministerstwa Finansów Republiki Turcji. Czas oczekiwania na zwrot jest bardzo długi.

 

  • Sklepy i ceny: w większości kurortów wakacyjnych sklepy czynne są od wczesnych godzin porannych do późnego wieczora. W Turcji nie obowiązuje sjesta.
    Przykładowe ceny: chleb od 0,50 €, puszka napojów gazowanych od 1 €, woda mineralna niegazowana 1,5 l. od 1 €, lody na patyku od 2 €, papierosy paczka od 6 €.